‘Give them hell, Alan!’

Tijdens de 6e Triennal ECIS Librarian’s conference in Istanbul, was auteur en campaigner voor onderwijsbibliotheken Alan Gibbons een van de keynote speakers. Op humoristische maar vooral overtuigende wijze gaf Alan zijn visie op de bezuinigingen op (school)bibliotheken in de UK. “Bezuinigen op bibliotheken, met als gevolg dat deze moeten sluiten is immoreel” zo sprak hij. Een heerlijke speech van iemand die zich terecht kwaad maakt en daarbij ook helder kan formuleren waarom (school)bibliotheken er gewoon behoren te zijn. Het publiek was het roerend met ‘m eens zoals bleek uit de reacties uit de zaal: ‘Give them hell, Alan’.

Via Alan’s blog is te lezen op welke wijze hij schrijvers, bibliothecarissen en burgers mobiliseert om (school)bibliotheken open te houden. Hij richt zich daarbij direct to PM Cameron en neemt geen blad voor de mond.
Alan heeft volkomen gelijk en we kunnen er wat van leren want ook hier wordt dezelfde tactiek gehanteerd: de lokale bestuurders zijn verantwoordelijk maar ondertussen geeft de overheid te weinig geld aan gemeenten om hun taken op dit gebied naar behoren uit te voeren en doet het Ministerie van OC&W hetzelfde als het om onderwijsbibliotheken gaat.
Dit is schaamteloos wegkijkbeleid : kiep het maar over de schutting, onder het motto ‘wij leggen de taken neer bij de lokale overheid c.q. school en daarmee geven we de burgers meer verantwoordelijkheid’. Ja ja, leuk geprobeerd maar klopt natuurlijk geen bal van (lees ook het commentaar van Gibbons).

Gibbons gaat de strijd aan met alle middelen die hem ter beschikking staan. Hier reageren we wat bescheidener, tammer en vooral ook slapper. Als een auteur uit het flegmatieke Engeland in staat is zich zo kwaad te maken en een leger aan sympathisanten te mobiliseren, vraag ik me af waarom we dat in NL niet doen. Of kunnen we dat niet? Kan ik me niet voorstellen, dus kom op mensen, wie durft?

Alan’s aanpak werd/wordt gewaardeerd: na afloop van zijn speech in Istanbul kreeg hij een staande ovatie.DSCN0176

“Schoolbibliotheken: kans voor de toekomst?”

Reactie op special van Leesgoed, nr. 3, 2010.

Geachte redactie,

Wat verlaat, door de vakantie, wil ik graag reageren op de special van Leesgoed over schoolbibliotheken. Laat ik beginnen met mijn waardering uit te spreken voor de opzet en inhoud van dit nummer. Ik ben blij dat er zoveel aandacht is voor de schoolbibliotheek en met zoveel diversiteit aan bijdragen en auteurs.

Enkele jaren geleden verklaarde ik in een interview in Dossier Kennis & Media[1] dat Nederland voor wat betreft schoolbibliotheken in de onderste regionen verkeerde en helaas moet ik constateren dat dit nog steeds het geval is. Er zijn hiervoor diverse oorzaken.

We hebben in Nederland geen traditie in de ontwikkeling van schoolbibliotheken; niet wat betreft beleid, collecties, inrichting, beheer en zeker ook niet voor wat betreft personele bezetting. Behoudens enkele internationale scholen, ken ik geen basisscholen met een professionele schoolbibliothecaris in dienst. In het voortgezet onderwijs is de situatie iets beter, maar mijn schatting is dat het percentage professioneel opgeleide (fulltime) medewerkers in de mediatheken ver onder de 50 % ligt. Het ontbreken van een goede opleiding op dit gebied helpt natuurlijk ook niet echt. Het beroep ‘schoolbibliothecaris’ of ‘mediathecaris’ wordt niet als een onderwijsvak gezien, althans niet door SBL (Stichting Beroepen in het Onderwijs), en de diverse onderwijsvakorganisaties zoals schoolraad PO en VO. Het is in dit kader ook niet verwonderlijk dat er binnen het onderwijs in Nederland weinig belangstelling is voor schoolbibliotheken, want onbekend maakt onbemind. Er vindt vanuit deze sector dus geen stimulans plaats om alle scholen van goed geoutilleerde bibliotheken te voorzien.

Het beroep schoolbibliothecaris of onderwijsbibliothecaris (mijn voorkeursterm) is echter wel degelijk een vak. Niet omdat ik dit schrijf, maar omdat het een internationaal geaccepteerd en gewaardeerd vak is. Een vak dat onderwerp is van uitvoerige studies en onderzoek; een vak dat in de VS, Canada, Australië en diverse landen in Europa een kwalificatie op mastersniveau vereist. De professionals werkzaam als onderwijsbibliothecaris leveren een belangrijke bijdrage aan het primaire onderwijsproces. Een daar zit ‘m wat mij betreft nu ook de kneep. In Nederland zijn vooral openbare bibliotheken de promotors van schoolbibliotheken. Hoe sympathiek en in vele gevallen waardevol ook, OB-professionals zijn geen onderwijsprofessionals. De rol binnen het primaire onderwijsproces wordt niet waargemaakt, waardoor scholen, leraren, ouders, directies, besturen en beleidsmakers de meerwaarde van de onderwijsbibliotheek niet zien. De vraag ‘waarom hebben we eigenlijk een schoolbibliotheek nodig’ echoot daarom weer volop door het land. We hebben de (lokale) bibliotheek en het internet, dus waarom investeren in een onderwijsbibliotheek?

Het antwoord van de bibliotheken, gestimuleerd door projecten onder de regeling ‘Combinatiefuncties’ is de Brede School bibliotheek met een focus op leesbevordering en mediawijsheid. Dat lijkt mooi, maar het is slechts een deel van de taart.

Een professionele onderwijsbibliotheek maakt een onlosmakelijk onderdeel uit van alle onderwijsactiviteiten: leren, lezen, beleven, creëren, experimenteren, communiceren, samenwerken en delen, zowel binnen als buiten het schoolgebouw. Een dergelijke holistische aanpak ontbreekt in Nederland en dat komt mede door de afwezigheid van specialistische kennis binnen scholen en bibliotheken.

Het verklaart ook de stelling van Kees Broekhof (pag. 83) “Het is voor de schoolbibliotheek niet mogelijk om de bijdrage aan de leerresultaten te meten [sic], maar het is wel mogelijk om bij te houden wie wat leent en om te achterhalen in hoeverre geleend materiaal wordt gebruikt [sic]”. Laat ik hierbij iedereen (nogmaals) van deze dwaalstelling afhelpen: al decennia lang wordt onderzoek gedaan naar de relatie onderwijsbibliotheek en leerresultaten en de uitkomsten zijn volstrekt helder. Er is ‘onweerlegbaar bewijs’* dat onderwijsbibliotheken een positieve bijdrage leveren aan de onderwijsprestaties van leerlingen. In cijfers uitgedrukt gaat het om een verbetering van 10 – 20 % (!) uiteraard afhankelijk van de toegepaste succesfactoren.

In deze special van Leesgoed is veel aandacht voor de rol van de bibliotheken binnen het onderwijs. Het gaat hier om een belangrijke bijdrage van de (lokale) bibliotheek die echter nooit de rol en taak van onderwijsbibliotheek kan innemen. Vandaar ook de huidige actie voor ‘A Library in Every School’ (ALIES) vanuit Stichting ENSIL, IFLA School Libraries en Resource Centers en IASL. Elke school verdient een professionele bibliotheek met een professioneel opgeleide en gekwalificeerde onderwijsbibliothecaris. De onderwijsbibliotheek vervult een onmisbare onderwijskundige functie in het onderwijs. De school en zijn medewerkers en leerlingen bepalen de inhoud, koers en het gebruik en met welke partners zij willen samenwerken. Dat de bibliotheek een belangrijke partner is, moge duidelijk zijn maar een schoolbibliotheek die buiten het primaire proces slechts een paar functies vervult, zal nooit worden ervaren als ‘onmisbaar’ of ‘onvervangbaar’. Bij gebrek aan geld of mankracht kan met een pennenstreek zo’n schoolbibliotheek van tafel worden geveegd: er zijn toch alternatieven zoals het web en de bieb?

Het zou mooi zijn als de Nederlandse bibliotheken, zoals collega’s elders (Australië, Zuid-Afrika[2], Italië[3]), het ALIES initiatief zouden steunen: goede, professionele onderwijsbibliotheken met een anker in het primaire onderwijsproces zijn goed voor de bibliotheken. Zij versterken de (landelijke) bibliotheekfunctie en de ontwikkeling van langdurige en kwalitatief hoogstaande relaties met scholen. Het vraaggericht werken wordt een fluitje van een cent; leesbevordering en mediawijsheid zijn geen opties maar core-business en met een substantiële verbetering van de onderwijsprestaties in het verschiet, krijgt de kenniseconomie in Nederland een echte boost. Dat is niet slechts een kans maar een echte bibliotheekinnovatie.

Met vriendelijke groet,
Meles Meles SMD
Lourense Das

Stichting ENSIL http://www.ensil.eu
IFLA SLRC http://www.ifla.org/en/school-libraries-resource-centers
IASL http://www.iasl-online.org
Facebook page ALIES http://www.facebook.com/home.php?sk=lf#!/pages/A-Library-in-Every-School/123615464341320

*Er zijn tientallen onderzoeken gedaan in de VS, Canada, Australië en Europa, gebruik makend van een andere methodologie, maar telkens met dezelfde uitkomsten. Dr. Ross Todd beschreef dit eerder als ‘irrefutable evidence’.


[1] Nederland in de onderste regionen: interview met Lourense Das. Dossier Kennis en Media 2004, december (6).
[2] 1 school, 1 library, 1 librarian campaign.
Equal Education has made a call for a 24 hour fast for school libraries from Thursday, 29 July – Friday, 30 July. Yolanda Benya, Grade 12 learner and EE leader says “Our campaign for school libraries continues. We refuse to eat for 24 hours. This will send a message. We need books and libraries and a decent education for the sake of our lives. Support us”.
[3] July 23rd, a meeting was held at the Italian Ministry for Education in Rome. A delegation of the AIB-CNBS (i.e.,  Italian Library Association – National Standing Committee for School Libraries) could met some representatives of the Ministry in order to discuss issues and ideas about the situation of school libraries and librarians in Italian schools, and hopefully (re-)activate a fruitful collaboration. Prof. Donatella Lombello (Associate Prof. at Padua Univ. and coordinator of the AIB Committee), prof. Mario Priore (school teacher and librarian, school teacher and librarian’s trainer, member of the AIB Committee) and Prof. Luisa Marquardt could advocate for school libraries and librarians. We explained the need for a school library professionally equipped and managed, adequately funded, etc. We could also present some ideas and projects (at no or small cost for the central administration) which could foster the schools in their reading and library projects, enhance their activities and services etc. [sic]