Eerste Europees onderzoek naar onderwijsmediatheken nu te downloaden

Helen Boelens, mede oprichtster en bestuurslid van Stichting ENSIL, ontving haar titel Doctor of Philosophy van Middlesex University, School of Arts and Education op 17 December 2010.

Haar thesis: The evolving role of the school library and information centre in education in digital Europe is nu beschikbaar als pdf via deze link en/of de ENSIL website.

Helen, nogmaals van harte gefeliciteerd met dit prachtige resultaat!

A Library For Every School: Proclamation

Goede Vrijdag 2010 (2 april) is wereldwijd de Proclamatie ‘A LIBRARY FOR EVERY SCHOOL’  gepubliceerd.
Een mijlpaal, niet alleen omdat voor de eerste keer in de geschiedenis Stichting ENSIL, IASL en IFLA School Libraries & Resource Centers section hebben samengewerkt om een dergelijk document tot stand te brengen, maar vooral omdat de publicatie kort en krachtig het belang van bibliotheken in het onderwijs onderschrijft en beargumenteert.

De Proclamatie is de start van een wereldwijde actie om elke school te voorzien van een professionele state-of-the-art informatie- en kenniscentrum onder leiding van adequaat opgeleid personeel. Dit zal niet zonder slag of stoot gaan. Praktisch gezien kunnen we bijvoorbeeld in Nederland helemaal niet voldoen aan de wens om op korte termijn in elke school (van basis- t/m middelbaar beroepsonderwijs) een bibliotheek op te zetten: er zijn doodgewoon onvoldoende professionals beschikbaar om al die bibliotheken te bemensen en opleidingen om snel aan de vraag te kunnen voldoen zijn er ook niet.
Naast het verspreiden van de proclamatie zal daarom ingezet moeten worden op opleiden – opleiden – opleiden. Het is niet de eerste keer (en het zal voorlopig ook wel niet de laatste keer zijn) dat ik daartoe oproep. Bibliotheekwerk in het onderwijs was, is en blijft mensenwerk en kan alleen goed worden uitgevoerd als de school beschikt over personeel met de juiste competenties. Als de proclamatie in Nederland iets gaat opleveren, dan hoop ik vurig dat ’t dit laatste zal zijn: een uitstekende opleiding voor duizendpoten die zich na hun afstuderen met hart en ziel, met hoofd en handen, kunde en kunstwerk inzetten voor de onderwijsgemeenschap. De resultaten zullen verbluffend zijn: leerlingen gaan 10 – 20 % beter presteren en leraren weten zich gesteund door professionals: een geruststellend gevoel.

Maar eerst is er nog werk aan de winkel: de proclamatie moet worden vertaald (wordt aan gewerkt) en verspreidt (wordt over onderhandeld). Ik hou jullie op de hoogte!

PS: Zie voor de tekst van de Proclamatie in het Engels, de website van Stichting ENSIL

Boeken, boeken en nog meer boeken

Op uitnodiging van mw. Iris Wolf, voorzitter van het Bundesverband Leseförderung, bezocht ik uit hoofde van mijn functie als coordinator van Stichting ENSIL van 15 – 18 oktober de Frankfurter Buchmesse.

Deze gigantische boekenbeurs omvat 8 hallen met 7000 exposanten en 2500 evenementen. Een beetje veel om in ruim 2 dagen te doen, dus moesten er keuzes worden gemaakt. Ik koos voor hal 3 (jeugdliteratuur) en hal 4 (onderwijs). 
Tijdens m’n bezoek sprak ik met vele uitgevers, boekverkopers, docenten en (school)bibliothecarissen over – hoe kan het ook anders 🙂 –  bibliotheken in het onderwijs.

 Op zaterdag de 17e oktober, vond een speciaal congres en tentoonstelling plaats onder de titel ‘De lerende samenleving’. Het congres bestond uit lezingen en workshops en in de tentoonstelling mocht ik ENSIL vertegenwoordigen en de nieuwe flyer uitdelen. 
Een dag eerder woonde ik een openbaar debat bij: ‘Bibliotheek en Onderwijs – eisen en uitdagingen voor de toekomst?’ Mediatheken waren vertegenwoordigd door Guenther Bree, voorzitter van de Hessische LWSVO, LAG e. V.  en de winnares van de Hessische  ‘schoolbibliotheek van 2009 – prijs’. Guenther kweet zich prima van zijn taak en onderstreepte het belang van mediatheken voor kwalitatief goed onderwijs. Deze boodschap herhaalde hij in zijn workshop tijdens het congres, met als titel ‘Mediatheken, de motor van het onderwijs’.

Naast dit congres en de contacten op de beursvloer, was de Messe voor mij vooral interessant door de contacten met de leden van het Bundesverband Lesefoerderung e.V. Stuk voor stuk, demonstreerden deze zzp-ers hun passie voor lezen, boeken en de ontwikkeling van kinderen en jongeren op een professionele, creatieve maar vooral ook betrokken wijze. Het Bundesverband bestaat uit kleine zelfstandigen (leraren, journalisten, boekverkopers, kleine uitgevers) die voor scholen, lokale bibliotheken, overheden en anderen leespromotie projecten ontwikkelen en uitvoeren. Het netwerk is nog jong, want het is pas actief sinds maart van dit jaar, maar ik heb er alle vertrouwen in dat het een succes wordt. In de paar maanden van hun bestaan wisten ze een plaats op de Messe te veroveren en presenteerden ze een handzaam boekje vol met adressen, projecten en activiteiten en op het terrein van leesbevordering in geheel Duitsland.

Een ander interessant netwerk is het Netzwerk Mehrsprachigkeit. Deze groep vertegenwoordigt uitgevers uit een groot aantal Europese landen (Nederland ontbreekt!) van meertalige boeken voor kinderen. Deze boeken bevatten dus teksten in twee of meer talen. In onze huidige multiculturele samenleving en inmiddels meertalig onderwijs zijn dit soort boeken interessant. Met verve werd recent onderzoek aangehaald waaruit is gebleken dat vooral kinderen van immigranten eerst de ‘familie-taal’ moeten leren voordat een nieuwe taal kan worden aangeleerd. Dit soort boeken kunnen kinderen helpen naast de taal van hun familie en gezin, ook de taal van het nieuwe thuisland onder de knie te krijgen en dat ook nog door middel van plezier in het lezen met behulp van leuke boeken. 

De derde organisatie die het verdiend om hier te noemen is EEPG – European Educational Publishers Group. Deze club van Europese uitgevers van schoolboeken, vertegenwoordigt uitgevers uit 25 Europese landen. Hun website geeft waardevolle informatie over schoolboeken in Europa en de producenten ervan.

Tot slot nog twee organisaties die de moeite van het noemen waard zijn: de Phantastische Bibliothek en de  International Youth Library.
De Phantastische Bibliothek, gevestigd in Wetzlar (Duitsland) is de grootste bibliotheek op het gebied van Fantasy, Science Fiction, Horror, Utopia, Reizen en avontuur, sprookjes, mythen en legenden, ooit gepubliseerd in de Duitse taal.
De International Youth Library  is de grootste bibliotheek van internationale kinder- en jeugdliteratuur ter wereld. Deze bibliotheek is in 1949 opgericht en sindsdien continue uitgebreid tot een internationaal geaccepteerd en gewaardeerd centum voor ’s werelds kinder- en jeugdboeken. Als slagroom op de taart, bevindt dit museum zich in een echt kasteel: Schloss Blutenburg, in de buut van Munchen.

Kortom, mijn bezoek aan de Frankfurter Buchmesse was de moeite waard: veel nieuwe contacten opgedaan, leuke mensen ontmoet en veel, heel veel interessante informatie en links verzameld.

NB: alle links en nog veel meer, zijn uiteraard opgenomen in de ENSIL Delicious pagina.

In Portugal ging de vlag in top!

Vorige week werd bekend dat met ingang van september a.s. in Portugal nieuwe wetgeving van kracht wordt waarin is vastgelegd dat in alle scholen ‘teacher-librarians’ zullen worden aangesteld. Het gaat hierbij om 1 – 4 professionals per school! Er zijn zo’n 1500 scholen (uitgezonderd Madeira en Azoren want die hebben eigen wetgeving), dus dat zijn maar liefst 1500 –  6000 arbeidsplaatsen. Bovenop dit aantal worden nog eens 70 speciale functionarissen aangesteld voor het samenwerkingsproject waarover ik al eerder schreef tussen onderwijs en openbare bibliotheken. Deze maatregel is voorlopig voor 4 jaar, maar naar nu al verwacht, met uitzicht op verlenging.

Deze fantastische impuls voor het onderwijsbibliotheekwerk is tot stand gekomen door sinds 1996  keihard en doelgericht op basis van een heldere visie telkens nieuwe stappen te zetten. Veel mensen hebben aan dit resultaat een bijdrage geleverd, maar het feit dat er in o.a. Lissabon en Porto speciale Master-opleidingen bestaan voor ‘teacher-librarians’ heeft zeker een extra duwtje gegeven.

Dit feestelijke nieuws is uitgebreid gevierd tijdens een congres op 26 juni jl. met 1500 (!) deelnemers, toespraken van de huidige en voormalige minister van onderwijs, wetenschappers en buitenlandse sprekers.

Geweldig nieuws en het geeft de burger moed, want het kan dus wel. En .. nou wij nog!

Rondje Europa

Het was even stil op mijn blogje, niet omdat ik niks te melden had, maar omdat ik een ‘rondje Europa’ heb gedaan, samen met James Henri, op dit moment president van IASL, directeur van yourschoollibrary.org en visiting professor aan een aantal universiteiten.
In het kader van deskundigheidsbevordering organiseerde Stichting ENSIL  workshops en presentaties in achtereenvolgens Porto (Portugal), Milaan (Italië), Zeist (Nederland) en Hofheim am Taunus (Duitsland). Hierbij een kort verslag.
Op 4 maart vloog ik naar Porto; James arriveerde een dag later vanuit Hobart – Tasmanië zodat we één dag hadden om de puntjes op de i te zetten voor wat betreft de workshops. Via de email en Skype hadden we natuurlijk al van alles voorbereid, maar dan blijkt in de praktijk toch dat face-to-face veel handiger en sneller is. De organisatie van de workshops in Porto was in  handen van de Universidade Do Porto in samenwerking met de (Open) Universidade Aberta in Lissabon, BAD Portuguese Librarians archivists and documentalists association en THEKA (Gulbenkian Teachers Training Project for School Libraries Development). Zowel op vrijdagavond als op zaterdagochtend verzamelden zich zo’n 80 deelnemers (onderwijsbibliothecarissen, leraren, studenten) voor een telkens drie uur durende workshop over ‘wat is een school eigenlijk’ en ‘wat is de rol van de onderwijsbibliothecaris daarin’, de ‘bibliotheek in het onderwijs’ versus ‘onderwijs in de bibliotheek’, ‘leren en fotokopieerleren’, ‘informatie in het web 2.0 tijdperk’ en ‘hoe kun je als onderwijsbibliothecaris met leraren samenwerken’. Ik moest wel even wennen aan de werkwijze: we begonnen ruim 20 minuten te laat en de deelnemers lopen continue de zaal in en uit, maar ze doen wel heel actief mee en zitten op het puntje van hun stoel. De sessies liepen daarom allebei ruim een half uur uit.
Naast de sessies waren onze dagen gevuld met bezoeken aan de lokale openbare bibliotheek in Lousada en twee scholen: een basisschool en een school voor voortgezet onderwijs, een vergadering met vertegenwoordigers van de beroepsorganisatie en natuurlijk eten, heel veel eten! Maar eerst even terug naar die bezoeken. In een relatief korte tijd hebben de Portugese collega’s het voor elkaar gekregen niet alleen een netwerk voor schoolbibliotheekwerk op te zetten, maar ook een zich nog steeds uitbreidende samenwerking tussen scholen en openbare bibliotheken tot stand te brengen. Deze samenwerking functioneert goed omdat de bibliotheken zich vooral met organisatorische en facilitaire zaken bezig houden en de scholen de regie houden over het ‘onderwijs in de bibliotheek’. Gaat het daar dan allemaal van een leien dakje? Nou, dat nog niet, maar de wil om er te komen is er zeker en de overheid heeft dat ook ingezien en is met een flinke zak met geld over de brug gekomen. Hoe het verder gaat, ga ik hopelijk volgend jaar bekijken, want de workshops zijn heel goed ontvangen en men wil ons graag volgend jaar terugzien, dus dat wordt ‘Adeus‘.

Heel anders ging het in Milaan tijdens de prestigieuze Il Mondo in biblioteca – La biblioteca nel mondo Meeting in het Palazzo delle Stelline op 12-13 maart. Dit tweedaagse evenement bestaat uit lezingen door sprekers uit binnen- en buitenland en ook weer uitgebreid lunchen en dineren. Het internationale gezelschap maakt de ‘Stelline Meeting’ erg interessant. het was voor mij de tweede keer dat ik daar mocht presenteren tijdens een speciale sessie rondom onderwijsbibliotheken, georganiseerd door mijn Italiaanse collega Luisa Marquardt. De Italiaanse deelnemers zijn erg terughoudend en bijna wat verlegen. De respons is daarom nihil. James deed een verwoede poging en ging (zoals hij dat altijd doet) op onorthodoxe wijze het ‘gesprek’ met het publiek aan. Veel gegniffel en bijna wegduikende deelnemers, maar weinig feedback helaas. De organisatoren waren echter erg tevreden over onze bijdragen en een vertegenwoordiger van het Ministerie van Onderwijs, wilde graag met James verder discussiëren tijdens de lunch en dan zijn die lange lunches erg handig. Schoolbibliotheken hebben het in Italië erg moeilijk: slechte beloning voor de (meestal) afgekeurde leraren die in de bibliotheek worden gedeponeerd, weinig budget, nauwelijks aandacht vanuit de overheid. Maar ondanks deze problemen zijn er (i.t.t. Nederland) wel opleidingen op MA-niveau en is er een ‘harde’ kern van erg betrokken en hoog opgeleide onderwijsbibliothecarissen die zich ongelooflijk inzetten. Men verwacht veel van de IASL-conferentie in Padua / Abano die in september zal gaan plaatsvinden en hoopt dat dit een flinke duw in de goede richting zal geven.
Wat betreft een ‘duw’: een van de Italiaanse sprekers in het hoofdprogramma Anna Maria Tamarro, tevens lid van de Governing Board van IFLA, hield een vurig pleidooi voor meer persoonlijke inzet en betrokkenheid van bibliothecarissen bij hun vak. Zij hield haar gehoor voor dat verbetering van de eigen situatie en het op de (politieke) agenda krijgen van belangrijke issues uit ons vak om eigen inbreng vraagt: zelf initiatief nemen, blijven leren en vooral aanpassen aan veranderende omstandigheden en niet dociel afwachten of er misschien nog iets gebeurt. Anna heeft lef en dat spreekt mij in ieder geval bijzonder aan.

Op 17 maart was er dan de door de LWSVO gesponsorde workshop in Zeist. K.S.G. De Breul ontving ons gastvrij in de collegezaal en de mediatheek. Er waren zo’n 18 deelnemers en ook hier liep het programma uit: 4 uur is niet genoeg om te praten over en te werken aan ‘Web 2.0 technologie in de mediatheek’. Een probleem bij dit soort workshops is het grote verschil in kennis en kunde van de deelnemers: van savvy-users van de nieuwe tooltjes tot nog nauwelijks in web 2.0 ingevoerde deelnemers.  Dat maakt interactie wat lastiger. Daar komt dan bij dat men op scholen niks wil weten van web 2.0 en deze school is daarop geen uitzondering, dus bleken heel veel links niet toegankelijk. Tja en dan wordt het zelf aan de slag gaan er niet eenvoudiger op. En dan hebben we het nog niet over de leerlingen op de scholen zelf, die dus ook geen gebruik kunnen maken van al die nieuwe mogelijkheden. Hoezo, participatie-cultuur?

Het rondje Europa werd afgelopen weekend afgesloten met een bezoek aan de Hessischer Schulbibliothekstag, georganiseerd door LAG, de ‘oudste’ in Duitsland opererende beroepsvereniging voor onderwijsbibliothecarissen. Ook deze ‘landelijke dag’ vond op een school plaats met 380 deelnemers uit vnl. Hessen. James verzorgde de keynote en zoals het Duitse ‘Grundlichkeit’ betaamt, begon de dag exact (op de seconde af!) om 10.00 uur met muziek en zang door leerlingen van de Gesamtschule am Rosenberg. Leerlingen speelden sowieso een belangrijke rol, want in het kader van een project hadden ze Kuchen gebakken die werd verkocht voor het goede doel en schonken ze koffie en frisdrank, verzorgden de garderobe en zorgden ze ervoor dat je je op een echte school dag waande, ook al was het dan zaterdag. Het aardigste was nog wel dat ze het met heel veel plezier deden en zo’n dagje weer tussen de leerlingen deed me goed. Mijn taak bestond trouwens uit ‘netwerken’, aandacht verwerven voor IASL en ENSIL , mijn contacten met Duitse collega’s aanhalen en luisteren naar hun zorgen en problemen en dat zijn er vele. De situatie in Duitsland is in grote lijnen vergelijkbaar met Nederland. Lang niet alle scholen hebben een schoolbibliotheek / mediatheek en/of geschoold personeel. Vaak heeft een leraar een paar uur beschikbaar en wordt de mediatheek gerund door vrijwilligers. Door de politiek wordt de openbare bibliotheek naar voren geschoven als de facilitator van diensten en producten voor het onderwijs. Los van het feit dat dit slechts in enkele grotere steden enigszins werkt, is er geen aandacht voor ‘onderwijs in de mediatheek’ met als gevolg dat de schoolbibliotheek niet meer is dan een verlengstuk van de openbare bibliotheek, waar leerlingen kunnen lenen en terecht kunnen om iets op te zoeken op een Pc. Dit tot groot verdriet van zowel leraren als (onderwijs)bibliothecarissen.
Het ‘Rondje Europa’ was naar ik hoop leerzaam voor de deelnemers, maar het was zeker ook leerzaam voor James en mijzelf. De culturele verschillen zijn groot, maar overal wordt, in ieder geval door de deelnemers aan de verschillende sessies, het belang van professionele onderwijsbibliotheken onderschreven en dat maakt het toch een mooi geheel. Het ontwikkelen van een Europese visie op en beleid voor onderwijsbibliotheekwerk is de uitdaging en die ga ik graag aan. Deskundigheidsbevordering van zowel (onderwijs)bibliothecarissen als leraren speelt daarin een belangrijke rol en onderstreept het belang van Stichting ENSIL. De talloze verzoeken om nieuwe ‘rondjes Europa’ te organiseren worden daarom onderzocht. Ik hou jullie op de hoogte.

’n Dagje Rome

Afgelopen vrijdag 17 oktober was ik een dagje in Rome om aan Luisa Marquardt de IASL School Librarianship Award 2008 uit te reiken.

Luisa ontving, samen met 3 andere winnaars deze prijs voor haar tomeloze en onafgebroken inzet voor het onderwijsbibliotheekwerk in Italie, Europa en internationaal. Mede door haar inzet zal de IASL conferentie 2009 plaats vinden in Abano, direct na de IFLA-conferentie in Milaan en een pre-conference workshop in Padua, georganiseerd door IASL, de School libraries section van IFLA en ENSIL.

De prijsuitreiking vond plaats in een gebouw van Universiteit Roma Tre, tijdens een seminar in het kader van ISLM 2008 (International School Library Month). Mijn speech stond gepland rond 11.00 u., maar de planning werd danig in de war gestuurd door maar liefst drie demonstraties en een staking van het openbaar vervoer in Rome.

De avond voor m’n vertrek, sms’te Luisa mij dat er problemen zouden zijn om bij de Universiteit te komen op het Piazza della Repubblica, want twee van de drie demonstraties waren aldaar gepland: een door professoren en onderzoekers van universiteiten in Italie en de andere door vertegenwoordigers van andere onderwijsinstellingen. Beide om voorgenomen bezuingingen door de regering Berlusconi aan te vechten. De derde demonstratie door arbeiders en werklozen om te protesteren tegen andere bezuinigingen, vond plaats op een andere plek in Rome.

Ondanks alle belemmeringen, waren er toch nog zo’n 70 deelnemers aanwezig waaronder meer dan de helft jonge mensen (ik schat tussen de 18-25 jaar); er waren meer dan 100 aanmeldingen, maar als je niet weet of je nog wel thuis kunt komen na een heenreis van enkele uren, is het begrijpelijk dat een flink aantal mensen zich afmeldden.

De vliegmaatschappij deed goed z’n best en ik arriveerde 20 minuten te vroeg. De zoon van Luisa worstelde zich door het file-verkeer van Rome om mij bij een metro-station af te zetten. Samen bekeken we of de metro nog wel reed – want je weet maar nooit – en ik wurmde me uiteindelijk in een overvol treinstel, vol met demonstranten met spandoeken, die vol plezier en overgave de demonstratie al in de metro startten. 

Mijn speech werd uiteindelijk het sluitstuk van het seminar en terwijl ik Luisa en de deelnemers toesprak, schalden buiten op het plein de demonstranten leuzen en werden de spandoeken met communistische tekens uitgevouwen. Eigenlijk een prachtig beeld, zeker als je bedenkt dat een (universitair geschoolde)mediathecaris in Italie bij een fulltime aanstelling meestal niet meer verdiend dan 1100 euro per maand. Luisa was in ieder geval heel blij met de waardering en de cadeautjes en dat maakte mijn dagje Rome helemaal goed.