Mevrouw Das & De Mediatheek

Op uitnodiging van mw. Iris Wolf, voorzitter van het Bundesverband Leseförderung, bezocht ik uit hoofde van mijn functie als coordinator van Stichting ENSIL van 15 – 18 oktober de Frankfurter Buchmesse.

Deze gigantische boekenbeurs omvat 8 hallen met 7000 exposanten en 2500 evenementen. Een beetje veel om in ruim 2 dagen te doen, dus moesten er keuzes worden gemaakt. Ik koos voor hal 3 (jeugdliteratuur) en hal 4 (onderwijs). 
Tijdens m’n bezoek sprak ik met vele uitgevers, boekverkopers, docenten en (school)bibliothecarissen over – hoe kan het ook anders –  bibliotheken in het onderwijs.

 Op zaterdag de 17e oktober, vond een speciaal congres en tentoonstelling plaats onder de titel ‘De lerende samenleving’. Het congres bestond uit lezingen en workshops en in de tentoonstelling mocht ik ENSIL vertegenwoordigen en de nieuwe flyer uitdelen. 
Een dag eerder woonde ik een openbaar debat bij: ‘Bibliotheek en Onderwijs – eisen en uitdagingen voor de toekomst?’ Mediatheken waren vertegenwoordigd door Guenther Bree, voorzitter van de Hessische LWSVO, LAG e. V.  en de winnares van de Hessische  ’schoolbibliotheek van 2009 – prijs’. Guenther kweet zich prima van zijn taak en onderstreepte het belang van mediatheken voor kwalitatief goed onderwijs. Deze boodschap herhaalde hij in zijn workshop tijdens het congres, met als titel ‘Mediatheken, de motor van het onderwijs’.

Naast dit congres en de contacten op de beursvloer, was de Messe voor mij vooral interessant door de contacten met de leden van het Bundesverband Lesefoerderung e.V. Stuk voor stuk, demonstreerden deze zzp-ers hun passie voor lezen, boeken en de ontwikkeling van kinderen en jongeren op een professionele, creatieve maar vooral ook betrokken wijze. Het Bundesverband bestaat uit kleine zelfstandigen (leraren, journalisten, boekverkopers, kleine uitgevers) die voor scholen, lokale bibliotheken, overheden en anderen leespromotie projecten ontwikkelen en uitvoeren. Het netwerk is nog jong, want het is pas actief sinds maart van dit jaar, maar ik heb er alle vertrouwen in dat het een succes wordt. In de paar maanden van hun bestaan wisten ze een plaats op de Messe te veroveren en presenteerden ze een handzaam boekje vol met adressen, projecten en activiteiten en op het terrein van leesbevordering in geheel Duitsland.

Een ander interessant netwerk is het Netzwerk Mehrsprachigkeit. Deze groep vertegenwoordigt uitgevers uit een groot aantal Europese landen (Nederland ontbreekt!) van meertalige boeken voor kinderen. Deze boeken bevatten dus teksten in twee of meer talen. In onze huidige multiculturele samenleving en inmiddels meertalig onderwijs zijn dit soort boeken interessant. Met verve werd recent onderzoek aangehaald waaruit is gebleken dat vooral kinderen van immigranten eerst de ‘familie-taal’ moeten leren voordat een nieuwe taal kan worden aangeleerd. Dit soort boeken kunnen kinderen helpen naast de taal van hun familie en gezin, ook de taal van het nieuwe thuisland onder de knie te krijgen en dat ook nog door middel van plezier in het lezen met behulp van leuke boeken. 

De derde organisatie die het verdiend om hier te noemen is EEPG – European Educational Publishers Group. Deze club van Europese uitgevers van schoolboeken, vertegenwoordigt uitgevers uit 25 Europese landen. Hun website geeft waardevolle informatie over schoolboeken in Europa en de producenten ervan.

Tot slot nog twee organisaties die de moeite van het noemen waard zijn: de Phantastische Bibliothek en de  International Youth Library.
De Phantastische Bibliothek, gevestigd in Wetzlar (Duitsland) is de grootste bibliotheek op het gebied van Fantasy, Science Fiction, Horror, Utopia, Reizen en avontuur, sprookjes, mythen en legenden, ooit gepubliseerd in de Duitse taal.
De International Youth Library  is de grootste bibliotheek van internationale kinder- en jeugdliteratuur ter wereld. Deze bibliotheek is in 1949 opgericht en sindsdien continue uitgebreid tot een internationaal geaccepteerd en gewaardeerd centum voor ’s werelds kinder- en jeugdboeken. Als slagroom op de taart, bevindt dit museum zich in een echt kasteel: Schloss Blutenburg, in de buut van Munchen.

Kortom, mijn bezoek aan de Frankfurter Buchmesse was de moeite waard: veel nieuwe contacten opgedaan, leuke mensen ontmoet en veel, heel veel interessante informatie en links verzameld.

NB: alle links en nog veel meer, zijn uiteraard opgenomen in de ENSIL Delicious pagina.

Er zijn zorgen omtrent lezen en jongeren, dat wil zeggen, jongeren schijnen niet meer te lezen en dat is niet goed, aldus de deskundigen. Opmerkelijk in dit verband is dat er steeds meer boeken worden gepubliceerd ook (non)fictie voor jongeren en uitgevers zijn niet dom: dan doen ze natuurlijk niet als er geen markt voor is. Ook worden er af en toe onderzoeksresultaten gepubliceerd die een tegendraads geluid laten horen: jongeren lezen wel degelijk, alleen ze lezen andere dingen (Metro, Sp!ts, De Pers etc.?) en is er meer concurrentie van andere leuke tijdverdrijvingen. Ik denk wel eens bij mezelf dat ik nu niet graag een puber zou willen zijn. In mijn tijd waren die keuzes er niet en werden we ook niet zo opgezweept door school, omgeving en media om allerlei dingen te doen. Het leven was redelijk overzichtelijk en relaxed. Een baantje was iets voor een of twee uurtjes per week; sportliefhebbers gingen een uurtje trainen en een uurtje spelen en muziekliefhebbers gingen naar de muziekschool. Tv was iets voor ’s avonds en in het weekend na het huiswerk en vrienden sprak je op school of thuis. Niks netwerken bijhouden, sms-sen, twitteren, laat staan emailen. Geen filmpjes maken en zelf uploaden; geen foto’s delen op Flickr of Picasa en zeker geen voicethreads maken. Naar de kroeg ging je alleen op zaterdagavond en voor indrinken had je geen tijd want dan stond je nog op het sportveld of vakken te vullen.

Maar alle gekheid op een stokje: een eigentijdse jongere is niet te benijden en ik kan me wel voorstellen dat boeken lezen binnen de giga hoeveelheid keuzes niet prioriteit nummer 1 is. Zeker niet, zoals blijkt uit onderzoek van Theo Witte, als de boeken die scholieren in het voortgezet onderwijs worden geacht te lezen, helemaal niet aansluiten bij hun leesniveau. Een interessante vraag is, waar is het misgegaan? Want lazen wij dan ook boeken die niet aansloten bij ons leesniveau? Misschien wel, alleen werd er (naar mijn eigen ervaring) anders mee omgegaan. Een boek dat me niet aansprak of dat ik niet snapte, legde ik weg en ik koos een andere. Er was tenslotte keuze genoeg. Bovendien werd in de klas uitvoerig aandacht besteed aan literatuur en aan de betekenis en inhoud van individuele werken. Is dat dan een reden om de situatie maar te laten zoals die is? Neen, zeker niet. Ik denk dat het onderzoek van Witte en zijn project waarin hij leraren en mediathecarissen helpt om de keuze voor leerlingen te vereenvoudigen en het leesniveau op te krikken zeer waardevol is. Zeker als dat ertoe bijdraagt dat lezen meer wordt dan alleen een van de (verplichte) nummers voor het schoolexamen.

Morgen is het trouwens Wereld Boeken Dag. Een andere goeie reden om het boek en dan met name literatuur, eens in het zonnetje te zetten.

Afgelopen zaterdag 27 september startte in de VS ‘Banned Book Week’. Sinds 1982 besteedt de American Library Association (ALA) jaarlijks ruim een week aan boeken die in openbare bibliotheken en schoolbibliotheken van de planken worden gehaald onder druk van onder andere religieuze groeperingen en ouderverenigingen die niets willen weten van literatuur waarin racisme, seks, religie en/of andere controversiële onderwerpen aan bod komen. Op de lijst van werken die dit jaar zijn gecensureerd staat o.a. The Color Purple van Alice Walker, Huckelberry Finn van Mark Twain en The Chocolate War van Robert Cormier. Voor velen van ons onvoorstelbaar zeker in deze week waarin bij ons de 54e editie van de Kinderboekenweek van start gaat. Het thema dit jaar is ’Zinnenverzinzin’, naar een gedicht van Joke van Leeuwen. Het boekenweekgeschenk is van Hans Hagen dat maar liefst in 439.000 exemplaren op de markt wordt gebracht. Reden voor een feestje, zeker als je bedenkt dat het dus ook anders kan gaan.

Dit jaar is er nog meer reden voor een Feest want op 1 oktober start ook International School Library Month. Een initiatief van IASL om onderwijsbibliotheken, mediatheken en mediathecarissen in het zonnetje te zetten en de bijdrage van mediatheken aan de kwaliteit van onderwijs te onderstrepen.

Genoeg redenen dus om van je te laten horen. Veel moeite hoeft dat niet te kosten. Tip voor deze Kinderboekenweek en ISLM: ga samen met leerlingen eens uitzoeken waarom bepaalde boeken zo controversieel zijn.  ’t Maakt ze hopelijk bewust van de keuzevrijheid die ze hebben: de vrijheid om te kiezen voor boeken en lezen. Als dat nou geen promotie is voor de bibliotheek/mediatheek, dan weet ik het niet meer!

De vakantie is de ideale periode om een stapel boeken te verslinden, dus ging ik ook dit jaar op pad met een flinke hoeveelheid leesvoer. Nou bevalt het ene boek beter dan het andere, maar dit jaar had een vriendin mij een boek aangeraden dat ik graag aanbeveel aan alle collega’s. Het gaat om The uncommon reader van Alan Bennett. (Faber and Faber, ISBN 978-1-84668-133-2)

Een dun boekje dat je in een avond uitleest. Het is geestig en onconventioneel. Koningin Elizabeth komt bij toeval terecht in de Bibliotheekbus en ontdekt het genot van lezen. Zij wordt hierdoor zo in beslag genomen dat ze de staatszaken veronachtzaamt. De hofhouding bevalt dit geenszins en probeert een einde te maken aan de leeswoede van Elizabeth II. Hoe dit afloopt? Zelf lezen en genieten!