“Onderwijs maakt kind niet mediawijs”

Onder bovenstaande titel plaatste Essentials Media vandaag een nieuwsbericht op haar prachtige nieuwe site. Het bericht verwijst naar een blogpost van Joost Ramaer van De Nieuwe Reporter, naar aanleiding van een artikel van Fifi Schwarz in The International Clearing House on Children, Youth and Media met als titel: media literacy and the news.

Een reactie op de blog van Ramaer is veelzeggend: Kunnen we ‘het onderwijs’ vrijwaren van dit soort vage extra opdrachten? Leer mensen nadenken. Dan kunnen ze zichzelf heel goed medicijnenwijs, mediawijs, vreemdelandenwijs, dierenwijs en breiwijs maken.

Ik kan deze reactie wel plaatsen. Sinds de term ‘mediawijsheid’  in 2005 door de Raad voor Cultuur is geïntroduceerd, is er een Babylonische spraakverwarring onstaan over wat mediawijsheid nou eigenlijk is. Sommigen richten zich alleen op internetveiligheid, anderen vinden dat het maken van mediaproducties ook een onderdeel van mediawijsheid is weer anderen vinden dat het kunnen omgaan met Web 2.0 applicaties de lading geheel dekt. Ik heb eerlijk gezegd nooit goed begrepen waarom die nieuwe term er zo nodig moest komen. (In het EN taalgebied is het al decennia-lang Information Literacy).
Ik houd me mijn hele ‘mediatheekleven’  al bezig met leerlingen leren omgaan met informatie. Ik wist lange tijd niet dat daar een term voor was, totdat ik kennismaakte met het werk van Albert Boekhorst en ‘informatievaardigheden’ een begrip met handen en voeten werd. Informatievaardigheden had vroeger alleen betrekking op boeken en tijdschriften, later kwam daar avm bij en nu hebben we het web (1.0, 2.0 enzovoort). Maar het gaat nog steeds in de eerste plaats om de inhoud en niet om die media en dus heeft Hugo Arlman groot gelijk als hij zich ergert omdat die ‘350 organisaties die zich in NL met mediawijsheid bezig houden’ weer wat nieuws willen introduceren.

Maar volgens mij is er helemaal niks nieuws onder de zon. We rijden al zo’n 100 jaar auto en de auto’s van nu zijn niet de auto’s van toen; net zomin als het verkeer van nu te vergelijken is met het verkeer van vroeger. Toch hebben we het nog steeds over auto rijden, wegen en verkeer. De automobilist en de ANWB hebben zich aangepast en elke zichzelf respecterende mediathecaris en docent heeft dat ook gedaan: we leren leerlingen o.a. lezen, informatie verwerken… en nadenken! Dat is de opdracht van het onderwijs en nieuwe media maken gewoon deel uit van de nieuwe omgeving en dus van de vocabulaire.

Jammer daarom dat het aardige en heldere artikel van Fifi Schwarz weer een nieuwe inhoud aan mediawijsheid wil geven en dan nu vooral gericht op nieuws en ‘oude media’.
Mediawijsheid omvat veel meer dan dat alleen. Als iedereen begrijpt wat het inhoudt en dezelfde definitie gebruikt komt het met die geïntegreerde aanpak wel goed en kunnen we alle leerlingen in Nederland mediawijs maken.

Daarom hierbij een heldere omschrijving: Saskia Brand-Gruwel en Jaap Walhout* van het Ruud de Moor Centrum definiëren mediawijsheid als volgt: “Mediawijsheid omvat informatievaardigheden, ict-vaardigheden en netiquette”. En nou niet meer vergeten. Capito?!

* Brand-Gruwel, S. en J. Walhout. (2010). Informatievaardigheden voor leraren; rapport 9. Heerlen: Ruud de Moor Centrum, Open Universiteit.

3 thoughts on ““Onderwijs maakt kind niet mediawijs”

  1. Uiteraard deel ik de opvatting dat mediawijsheid veelomvattend is. Des te opvallender is het dat bij veel mediawijsheidinitiatieven de aandacht voor technologische vernieuwingen domineert, alsof mediawijsheid vooral gaat om games, profielsites, sociale media of wat daar straks op volgt. Maar het punt is niet of mediawijsheid om nieuwe of oude media moet gaan, het gaat om alle media, zoals ook de Raad voor Cultuur en de Europese Commissie in hun beleidsaanbevelingen stellen. Het liefst zou ik van dat onderscheid af willen. Ten eerste omdat dat allang achterhaald is, of zou moeten zijn (kranten voorzien ook digitaal in nieuws, journalisten bloggen en bovendien zijn nieuwe media ook zo nieuw niet meer). Maar vooral ook omdat dat afleidt van waar het werkelijk om zou moeten gaan: de inhoud.
    Daarbij wil ik het mediawijsheidonderwijs niet beperken tot nieuwsmedia, maar stel ik dat aandacht voor journalistieke inhoud een verrijking biedt. Omdat journalistieke media-inhouden veelal handelen over onderwerpen die in allerlei schoolvakken aan bod komen, kunnen docenten de lesstof verbinden aan actuele bronnen – en hun leerlingen tegelijkertijd laten reflecteren over deze informatie. Leerlingen leren kritisch om te gaan met content – of die nu verschijnt in een papieren krant of op de website van een krant, op een blog, in een tweet van een politicus en ga zo maar door (hoe kom een auteur eigenlijk aan zijn informatie, waarom kiest hij nu juist voor die specifieke woorden om zijn standpunt over te brengen, wat vind ik daarvan en hoe breng ik mijn eigen mening daarover onder woorden etc) – dat is de kern.

  2. Beste Fifi,
    Dank voor je uitgebreide reactie. Zoals uit mijn blog blijkt ben ik het helemaal met je eens v.w.b. de beperkte invulling die meestal aan mediawijsheid wordt gegeven. Sinds de invoering van het begrip lijkt de spraakverwarring toe te nemen i.p.v. af te nemen. De NL vertaling van information literacy in informatievaardigheden was wat mij betreft goed genoeg en ik heb dus echt niet begrepen waarom er nu weer iets nieuws bij moest komen.
    Je hebt wel gelijk dat kranten in papieren en digitale vorm belangrijk zijn, maar ik vind het jammer dat jouw artikel daar nu speciaal op focust. Een slechte verstaander leest nu weer een nieuwe invulling van mediawijsheid en daarmee haal je het argument dat het om de inhoud gaat, los van het medium, onderuit.
    Ik betoog al jaren dat we moeten ophouden met die ‘onzin’. Het gaat om de informatie = inhoud en niet om het medium (oud of nieuw). Leerlingen moeten kritische informatiegebruikers worden en dat impliceert ook dat ze over ict-vaardigheden beschikken en volgens netiquette handelen. Volgens de OU is dat de juiste definiering van mediawijsheid; wat mij betreft had het informatievaardigheden mogen blijven: wat mediawijsheid is blijkt in het onderwijs nog steeds lastig uit te leggen met als gevolg dat het onderwerp ondergesneeuwd raakt en daar schiet niemand iets mee op.
    Ik probeer, door af en toe de knuppel in het hoenderhok te gooien, iedereen weer eens wakker te schudden.
    hartelijke groet, Lourense

  3. Pingback: Tweets that mention “Onderwijs maakt kind niet mediawijs” | Mevrouw Das & De Mediatheek -- Topsy.com

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *